Badania kliniczne i obserwacyjne wymagają przetwarzania danych o zdrowiu, czyli danych szczególnej kategorii w rozumieniu RODO. Odpowiedzialność za nie dzielą sponsor, CRO i ośrodek badawczy, ale każdy z nich ma inną rolę i inne obowiązki. Wyjaśniamy, kto jest administratorem danych, na jakiej podstawie prawnej przetwarza się dane uczestników i jak zabezpieczyć je w praktyce.
RODO nie posługuje się pojęciami sponsora czy CRO. Kluczowe są role administratora i podmiotu przetwarzającego, a o ich przypisaniu decyduje to, kto faktycznie ustala cele i sposoby przetwarzania danych.
Ponieważ role zależą od rzeczywistego podziału zadań, warto ustalić je jednoznacznie w umowach przed rozpoczęciem badania.
Najczęstszy błąd to utożsamianie świadomej zgody na udział w badaniu ze zgodą w rozumieniu RODO. Zgoda na udział ma charakter etyczny i regulacyjny. Podstawę prawną przetwarzania danych wskazuje się osobno.
Przetwarzanie wymagane przepisami dla zapewnienia bezpieczeństwa i rzetelności badania, np. raportowanie zdarzeń niepożądanych, opiera się na obowiązku prawnym. Dla pozostałych operacji badawczych stosuje się zwykle interes publiczny lub prawnie uzasadniony interes administratora, w połączeniu z przepisami art. 9 RODO o badaniach naukowych i zdrowiu publicznym. Zgoda w rozumieniu RODO rzadko jest tu najlepszym wyborem, m.in. dlatego, że jej wycofanie blokuje dalsze korzystanie z danych.
Wykorzystanie danych poza protokołem, np. w kolejnych analizach, wymaga odrębnej podstawy prawnej. Uczestnik musi też otrzymać zrozumiałą informację o administratorze, celach, odbiorcach danych, okresie przechowywania i swoich prawach.
Ochrona danych to nie tylko dokumenty, ale konkretne procesy i zabezpieczenia. W badaniu klinicznym należy zadbać przede wszystkim o:
Ważna jest też retencja. Podstawową dokumentację badania klinicznego przechowuje się co najmniej 25 lat, ale dane spoza tego zakresu należy usuwać zgodnie z zasadą ograniczenia przechowywania.
Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie.